Nobel ödülleri ve Fields madalyası

Nobel ödülünü muhtemelen hayatınızda en az bir kere duymuşsunuzdur. Prestiji yüksek olan Nobel ödülünün hangi alanlarda verildiğini biliyor musunuz? Peki, Matematikçilerin hiçbir zaman Nobel ödülüne aday olamayacağını? Bunun neden(ler)ini? Bu yazımda (bilgim dahilinde) bu konular hakkında bilgi vererek, önemli çalışmalar yapan genç Matematikçilere verilen Matematiğin Nobeli olarak görülen Fields ödüllerinden de bahsetmeye çalışacağım.

Nobel ödülleri, İsveçli Kimya mühendisi Alfred Nobel’in dinamiti keşfinden sonra elde ettiği büyük servetinin kendi kararı doğrultusunda her yıl Fizik, Kimya, Edebiyat, Barış, ve Fizyoloji veya Tıp alanlarında insanlığa hizmet eden çok başarılı kişilere dağıtılmasını esas alan prestijli bir ödüldür. Ödül, Alfred Nobel’in vasiyeti doğrultusunda kurucusu olduğu dernek tarafından idare edilir ve 1901 tarihinde verilmeye başlanır. Nobel Ekonomi ödülü Alfred Nobel tarafından vasiyetinde yer almayan fakat Nobel vakfınca refere edilen bir ödüldür. Nobel ödülleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Fizik, Kimya, Ekonomi alanındaki, Karolinska Enstitüsü Fizyoloji veya Tıp alanındaki, Norveç Nobel Komitesi Edebiyat alanındaki, Norveç Parlamentosunca İsveç Akademisinden seçilen beş kişilik bir kurul ise Barış alanındaki ödülleri olmak üzere toplam 4 komite tarafından verilmektedir.

Nobel ödüllerinin neden Matematik alanına verilmediği ile ilgili birçok iddia öne sürülür. Hiç süphesiz bunlardan en popüler olanı ve akılda en çok kalanı ise Nobel’in nişanlısının kendisini terkedip bir Matematikçi ile yaşamına devam etmesi hikayesidir. Bu hikayenin doğruluğunu ispatlayacak herhangi bir sözlü veya yazılı kanıt henüz halka ulaşmadığı için inandırıcılığı kisiye bırakılılır. Bunun yanı sıra, gerçek sebebi olarak şunlarda var olan iddialar arasında yer alıyor.

  • Alfred Nobel, kendisine ilgi duyan alanlar için ödüller hazırladı. Matematik onlardan biri değildi.
  • O dönemde İsveç Monarch Oscar II tarafından verilen prestijli bir matematik ödülü vardı. Alfred Nobel kralla rekabet etmek istemedi.
  • Alfred Nobel “pratik” buluşlar için insanları ödüllendirmek istiyordu. Matematiğin çok teorik olduğunu düşündü.

Bu konu hakkında daha çok yorumlarda mevcut tabii. Gelelim genç Matematikçilere verilen bir diğer prestijli Fields ödüllerine.

Fields ödülü/madalyası adını Kanadalı Matematikçi John Charles Fieldstan alan Uluslararası Matematikçiler Birliği tarafından 40 yaşın altındaki en az 2 en çok 4 Matematikçiye 4 senede bir yapılan Uluslararası Matematikçiler Kongresinde verilen ödüldür. İlki, 1936 yılında Charles Fields’in kararıyla verilen Fields ödülü, 1950 yılından itibaren düzenli olarak verilmiştir.

Son olarak Fields madalyasını yaş sınırından ötürü alamayan Andrew Wilestan bahsetmek istiyorum. Ünlü Matematikçi Pierre de Fermat nın 17. yy. da öne sürdüğü aralarında Gauss, Galois, Kummer, Euler gibi çok başarılı ve değerli, Matematik’in prenslerinin, kahramanlarının üzerinde çalıştığı fakat ispatlayamadığı Fermat’nın son teoreminden bahsediyorum. Evet bu teorem, 1994 yılında İngiliz Matematikçi Andrew Wiles tarafından ispatlanmıştı. Gel gelelim kendini ve hayatını böyle önemli bir teoremin ispatına adayan ve sonunda başarıyı elde eden bir Matematikçinin Fields madalyasını alamaması hikayesine. Andrew Wiles doğruluğu kurul tarafından kabul gören ispatını tamamladığında 41 yaşından 5 ay gün almıştı (yani 40 yaş + 5 ay). Fields madalyası için 4o yaşın altında olmak şartı varolduğu için Andrew Wiles Fields madalyasının sahibi olamamıştır.

Bonus: Bugüne kadar Nobel ödülü almaya hak kazanan ancak dördü (Boris Leonidovich Pasternak, Gerhard Domagk, Richard Kuhn, ve Adolf Butenandt) kendi hükümetleri tarafından izin verilmeyen ve ikisi (Jean-Paul Sartre, ve Lê Đức Thọ) ödülü reddeden toplam 6 kişi olmuştur.

Kaynaklar:

Ph.D. Cand. in CmpE @Boğaziçi University. #ai #privacy #uncertainty #ml #dl #running #cycling #she/her https://www.cmpe.boun.edu.tr/~gonul.ayci/

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store